Κ. Καρυωτάκης, Τελευταίο ταξίδι (Φύλλο εργασίας, Λογοτεχνία Γ Λυκείου)

 

Κ. Καρυωτάκης, Τελευταίο ταξίδι

Καλό ταξίδι, αλαργινό καράβι μου, στου απείρου
και στης νυχτός την αγκαλιά, με τα χρυσά σου φώτα!
Να 'μουν στην πλώρη σου ήθελα, για να κοιτάζω γύρου
σε λιτανεία να περνούν τα ονείρατα τα πρώτα.

 

Η τρικυμία στο πέλαγος και στη ζωή να παύει,
μακριά μαζί σου φεύγοντας πέτρα να ρίχνω πίσω,
να μου λικνίζεις την αιώνια θλίψη μου, καράβι,
δίχως να ξέρω που με πας και δίχως να γυρίσω!

 

Εργασία: Να συντάξετε ένα ερμηνευτικό σημείωμα, στο οποίο θα αναφέρεστε στο βασικό, κατά τη γνώμη σας, θέμα του ποιήματος, στηρίζοντας την άποψή σας σε στοιχεία του περιεχομένου και της τεχνικής του (σχήματα λόγου, σύμβολα, εικόνες, γλωσσική έκφραση). (100-150 λέξεις)

 

[Σκεφτείτε: Ποιος νομίζετε ότι είναι ο στόχος του ποιητή; Ποια διάθεση/ συναισθήματα/ επιθυμίες εκφράζονται ή υποβάλλονται; Με ποιες λέξεις/εκφράσεις/σχήματα λόγου; Ποια είναι τα κύρια σύμβολα; Πώς κρίνετε εσείς τη στάση/αντίληψη που εκφράζεται στο ποίημα;

 

Ως προς τη δομή, ξεκινήστε με μια θεματική πρόταση, στην οποία θα αναφέρετε με σαφήνεια το κατά τη γνώμη σας θέμα του ποιήματος. Στη συνέχεια προσπαθήστε να στηρίξετε τη γνώμη σας με αναφορές στο περιεχόμενο του ποιήματος και με βάση τις προσωπικές σας απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα. Ολοκληρώστε την απάντησή σας αναφέροντας τη γνώμη σας για τη στάση/αντίληψη που εκφράζεται στο ποίημα]

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………......................................

 

Κ.Π. Καβάφης, Τείχη (Φύλλο εργασίας, Λογοτεχνία Γ Λυκείου)

 

Κ.Π. Καβάφης, ΤΕΙΧΗ [1896, 1897]

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη. Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ. Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη· διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον. A όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω. Aλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον. Aνεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.

 

Παρατηρήσεις που θα σας βοηθήσουν στην επεξεργασία:

Τα ρηματικά πρόσωπα που κυριαρχούν στο ποίημα είναι το α΄ ενικό και το γ΄ πληθυντικό. Ποιος είναι ο ρόλος τους; (Για το α΄ ενικό λέμε συνήθως ότι προσδίδει βιωματικό χαρακτήρα σε ένα κείμενο: Ποια είναι τα βιώματα/εμπειρίες/συναισθήματα/σκέψεις του ποιητικού υποκειμένου; )

Για το γ΄πληθυντικό: Σε ποια ομάδα αναφέρεται αυτό το γ΄πληθυντικό; Προσδιορίζεται στο κείμενο; Γιατί; Ποιες άλλες σημαντικές πληροφορίες λείπουν και γιατί;

Τι θα μπορούσαν να συμβολίζουν τα τείχη;

Μια πρόσθετη πληροφορία για μεγαλύτερη εμβάθυνση: Ο Καβάφης είναι βαθύτατα ειρωνικός ποιητής. Στο συγκεκριμένο ποίημα η ειρωνεία θα μπορούσε να λειτουργήσει, αν σκεφτούμε ότι ο ποιητής αποστασιοποιείται από (δεν ταυτίζεται συναισθηματικά με) το ποιητικό προσωπείο (το εγώ του ποιήματος). Στην περίπτωση αυτή σκεφτείτε: Φταίνε, λέτε, μόνο οι άλλοι για τον αποκλεισμό του ποιητικού υποκειμένου; Μήπως υπονοείται κάποια ευθύνη και του ίδιου του ποιητικού υποκειμένου για την κατάσταση στην οποία βρέθηκε; 

Αφού σκεφτείτε τα παραπάνω γράψτε ένα ερμηνευτικό σημείωμα για το ποίημα (150 λέξεις)

 

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Όνειρο στο κύμα (Φύλλο εργασίας)

 

 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, «Όνειρο στο κύμα»

Κείμενο

Επεξεργασία

Ἦτον ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν εἶχον αἰσθανθῇ τόσον ζωηρὰ τὴν γοητείαν τῆς φύσεως καὶ τὴν ἡδονὴν τῆς ζωῆς. Ὁ ἥλιος ἔλαμπε χαρούμενος, ὁ οὐρανὸς ἦτον καθαρὸς, καὶ ἡ θάλασσα ἔπαιζεν ἁπαλῶς μὲ τὰ κύματά της. Ἐγὼ, καθήμενος ἐπὶ τῆς ἁμμώδους ἀκτῆς, ἐθεώρουν τὸ γαλάζιον πέλαγος καὶ ἐνῷ ἐφύσα τὸ ἐλαφρὸν ἀεράκι, ἐνόμιζον ὅτι ἡ ψυχή μου ἠνοίγετο ὡς ἄνθος. Καὶ τότε ἐφάνη ἐκείνη. Ἡ κόρη, ὡς νύμφη ἐκ τῶν κυμάτων, ἔβαινεν ἐπὶ τῆς ἀκτῆς μὲ τὸ λευκὸν ἐνδυμά της νὰ κυματίζῃ. Τὰ μαλλία της ἔπεφτον ἐλευθέρως ἐπὶ τῶν ὤμων της καὶ τὸ πρόσωπόν της ἔλαμπεν ὡς ἡμέρα ἡλιόλουστος. Ἐστάθη πλησίον τῆς θαλάσσης καὶ ἐκύτταζε τὸ πέλαγος μὲ βλέμμα ἥσυχον, ὡς νὰ συνομιλοῦσεν μὲ τὴν φύσιν. Ἐγὼ ἔνιωσα ἕνα παράξενον σκίρτημα εἰς τὴν καρδίαν μου· ἦτον χαρὰ ἀγνή, ἀνεξήγητος, ὡς νὰ ἔβλεπα ὄνειρον. Ὅταν ἔρριψε τὸ βλέμμα της πρὸς ἐμέ, ἐκοκκίνισα καὶ ἔσκυψα τὰ μάτια. Ἐχαμογέλασε μὲ ἕνα χαμόγελον ἁπλοῦν, χωρὶς τέχνην, καὶ ἡ στιγμὴ ἐκείνη ἐχαράχθη βαθιὰ εἰς τὴν ψυχήν μου. Δὲν ἐχρειάζοντο λόγια. Ἡ θάλασσα, ὁ ἥλιος, ὁ ἀγέρας καὶ ἡ παρουσία της ἤσαν ἀρκετά διὰ νὰ πληρώσουν τὴν καρδίαν μου μὲ εὐτυχίαν. Ἐκείνη ἡ ἡμέρα ἔμεινεν ἐντός μου ὡς ὄνειρον φωτεινόν, ὡς ἀνάμνησις γλυκεῖα, ποὺ μὲ συνώδευεν εἰς τὰς σκοτεινοτέρας στιγμὰς τῆς ζωῆς μου.

Θεματικό κέντρο   Κειμενικοί δείκτες Περιγραφή (ποιο είναι το αντικείμενο της περιγραφής, ποια η σχέση του με το θεματικό κέντρο που εντοπίσατε;):             Αφήγηση (α΄πρόσωπο – ομοδιηγητικός αφηγητής= συναισθήματα, σκέψεις, αντιδράσεις, σχετικές με το θεματικό κέντρο)           Σχήματα λόγου: παρομοίωση, μεταφορές, αντίθεση

Η Κλάρα και ο ήλιος (Φύλλο εργασίας)

 

Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Παιδί με μια φωτογραφία

Για να δείτε τα θέματα πατήστε εδώ

Α1. Το ποίημα είναι μοντέρνο. Αποτελείται από ανομοιόμορφα στροφικά σύνολα, και ελεύθερο στίχο. Δεν υπάρχει μέτρο και ομοιοκαταληξία. (Εκτός από τα εξωτερικά-μορφικά χαρακτηριστικά, μοντέρνο είναι και το ύφος του ποιήματος, που χαρακτηρίζεται από εκφραστική λιτότητα και λόγο καθημερινό και αντιποιητικό. Χαρακτηριστικό απόσπασμα: "Έμοιαζε του πατέρα του η φωτογραφία. Του την γύρισα ίσια κι είδα πάλι τον αγνοούμενο με το κεφάλι κάτω". Αν προσπαθούσαμε να μεταγράψουμε το κείμενο σε πεζό, καθημερινό ύφος, θα διαπιστώναμε ότι δε θα χρειαζόταν καμιά αλλαγή. Τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να ζητηθούν σε ερώτηση για την ένταξη του ποιήματος σε ποιητικό ρεύμα)

Α3. Ο τίτλος του ποιήματος χαρακτηρίζεται από μεγάλο βαθμό πληροφορητικότητας (είναι αποκαλυπτικός για το περιεχόμενό του). Δίνει το κεντρικό πρόσωπο του ποιήματος, το παιδί, όσο και το θέμα του, τη φωτογραφία που κρατάει και κινεί το ενδιαφέρον του ποιητή.

Β1. Δεν υπάρχει ρητή αναφορά στο ποίημα για τον τόπο. Από τις έμμεσες πληροφορίες που δίνει ο ποιητής μπορούμε να υποθέσουμε ότι το περιστατικό διαδραματίζεται σε κάποιον εξωτερικό χώρο, κάποιο δρόμο ή πλατεία, όπου έχει συγκεντρωθεί πλήθος ανθρώπων που αναζητούν τα αγνοούμενα συγγενικά τους πρόσωπα. (Ο κόσμος γύρω του πολύς, ήταν ανάμεσα σε κόσμο με συνθήματα, πινακίδες αγαπημένων, συνθήματα, αψίδες).  Κυρίαρχο σχήμα λόγου στην τελευταία στροφή είναι η παρομοίωση: όπως ο ρήγας κι ο βαλές.

Β2. Μου κακοφάνη, πάω, τηνε γύρισα, είδα. Ο ποιητής, μέσα στο πλήθος του συγκεντρωμένου κόσμου συγκινείται στη θέα ενός παιδιού που κρατά μια φωτογραφία του αγνοούμενου πατέρα του. Το ενδιαφέρον και η συγκίνησή του γίνονται φανερά από τις κινήσεις του και τις σκέψεις που του προκαλεί το περιστατικό. Πλησιάζει το παιδί και ισιώνει τη φωτογραφία που την κρατούσε ανάποδα.

Β3. Η γλώσσα του ποιήματος είναι δημοτική, με καθημερινό λεξιλόγιο, χωρίς καμιά προσπάθεια για επιτηδευμένο λόγο και επεξεργαςμένη έκφραςη: πινακίδα, ρήγας, βαλές, ντάμα, βρίσκονται ίσια.
Σε κάποια σημεία παρατηρείται χρήση λέξεων και συντάξεων με ελαφρά ιδιωματικό χρώμα:  μου κακοφάνη,  του τηνε γύρισα, σάλευε.

Χατζόπουλος, Ας' τη βάρκα

Για τα θέματα πατήστε εδώ.  4674
Α. Το ποίημα είναι παραδοσιακό. Για τα χαρακτηριστικά του παραδοςιακού ποιήματος δείτε τις προηγούμενες αναρτήσεις.

Β1. Το ποίημα κινείται στα πλαίσια του κινήματος του συμβολισμού. Η βάρκα του τίτλου αποτελεί σύμβολο της ζωής. Ο συμβολισμός επεκτείνεται και στο υπόλοιπο ποίημα, ενώ στην τελευταία στροφή υπάρχουν και άλλες εικόνες που παραπέμπουν σε θαλασσινά ταξίδια: κύματα που σπάζουν ορμητικά στη βάρκα αλλά και γαλήνιοι γιαλοί. Η τάση φυγής από την απογοητευτική πραγματικότητα είναι χαρακτηριστική στους ποιητές της γενιάς του Μεσοπολέμου.

Β1. "Τα φτερά άπλωςε πλέρια": μεταφορά
"Ειδύλλιο γελούμενο": προσωποποίηση
Β2. Στο ποίημα κυριαρχεί το β ενικό πρόσωπο, που προσδίδει στο ποίημα χαρακτήρα προτροπής. Ο ποιητής καλεί τον αναγνώστη- ενδεχομένως και τον ίδιο του τον εαυτό- να γνωρίσει καινούριες εμπειρίες και να αφεθεί σ' αυτές χωρίς δισταγμούς.
Β3 ειδύλλιο γελούμενο, πλάση, άγνωστοι γιαλοί, η ζωή μια δροσιά είναι, λιβάδια και δάση

Γιάννης Ρίτσος, Διάρκεια

4669. Γιάννης Ρίτσος, Διάρκεια

Για τα θέματα πατήστε εδώ

Α. Το ποίημα είναι μοντέρνο. Για τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το μοντέρνο ποίημα δείτε τις προηγούμενες αναρτήσεις.

Β. Η νύχτα μας κοιτάζει (προσωποποίηση) μέσα από τα φυλλώματα των άστρων (μεταφορά). Τα στοιχεία αυτά προσδίδουν στο ποίημα τον ποιητικό, λυρικό και μοντέρνο χαρακτήρα του. Μια απλή  καθημερινή εμπειρία - η ενατένιση του έναστρου ουρανού- μετατρέπεται σε λόγο ποιητικό. Η τολμηρή χρήση των στοιχείων αυτών, με τρόπο που απέχει από την καθημερινή, τετριμμένη γλώσσα δίνει στο κείμενο τον λυρισμό και το μοντέρνο ύφος. Η πυκνότητα των άστρων θυμίζει συνειρμικά στον ποιητή τα φυλλώματα των δέντρων. Η εμπειρία του παρουσιάζεται αντεστραμμένη. Δεν είναι αυτός που ατενίζει τη νύχτα και τα αστέρια, αλλά η νύχτα είναι αυτή που τον κοιτάζει μέσα από τα πυκνά άστρα του ουρανού.

Β3. Η ενατένιση του ουρανού μιαν έναστρη νύχτα προκαλεί στον ποιητή στοχαστική διάθεση, για το εφήμερο της ανθρώπινης ζωής. Η εμπειρία και ο προβληματισμός αυτός δεν είναι κάτι που αφορά μόνο τον ποιητή. Το τέλος της ζωής, το πέρασμα από την ύπαρξη στην ανυπαρξία αποτελεί μια διαχρονική και πανανθρώπινη αγωνία και ανησυχία, που δικαιολογεί τη χρήση του α πληθυντικού προσώπου από τον ποιητή.

Κική Δημουλά, Επισκευαστικά δάνεια

4508. Κική Δημουλά, Επισκευαστικά Δάνεια

Για τα θέματα πατήστε εδώ

Α1. Το ποίημα είναι μοντέρνο, όπως επιβεβαιώνεται από τα παρακάτω Μορφικά χαρακτηριστικά:
Α2 . Οι στροφές παρουσιάζουν άνισο αριθμό στίχων (11, 2, 6, 3, 4, 3)
Οι στίχοι παρουσιάζουν άνισο αριθμό συλλαβών. Δεν υπάρχει μέτρο και ομοιοκαταληξία: ο στίχος είναι ελεύθερος. Παρατηρείται επίσης ιδιομορφία στη χρήση της στίξης: έρημο εγκαταλειμμένο πιστευτό (δεν χρησιμοποιούνται κόμματα ανάμεσα στα επίθετα).
Α3. Όπως συμβαίνει συχνά στη μοντέρνα ποίηση, ο τίτλος είναι παραπλανητικός. Η σημασία του είναι μεταφορική. Δεν πρόκειται για κάποια πραγματική επισκευή, αλλά για κάλυψη της φθοράς ενός ερειπωμένου κτίσματος από τη βλάστηση. Η σύνδεση του τίτλου με το ποίημα και η αποκάλυψη του πραγματικού του νοήματος γίνεται στους στίχους 17-18: ένα σκαλοπατάκι ζητιανεύει λίγη επισκευή, καθώς και στους επόμενους στίχους, όπου η φύση αναλαμβάνει να ανταποκριθεί στο αίτημα της επισκευής.

Β1. Η εικόνα που παρουσιάζει το εκκλησάκι είναι αυτή της ερείπωσης. Τα κεραμίδια έχουν καταστραφεί και η σκεπή έχει πέσει, θυμίζοντας στην ποιήτρια ένα τρύπιο σάλι. Τα παράθυρα έχουν  κρεμάσει και τα τζάμια τους είναι σπασμένα και λερωμένα από τη βροχή και τη σκόνη. Μπροστά στην κλειδωμένη πόρτα ένα σκαλοπάτι σπασμένο χρειάζεται επισκευή.

Β2. Παρομοίωση: σαν εικονίτσες που σεισμός τις μετακίνησε
Προσωποποίηση: θαρρείς ότι το έχτισε η ερείπωση
Μεταφορές: ραγισμένος εικόνες, η αμφίβια πόρτα, βυθισμένο στο σκότος
Επανάληψη: και στο (μέσα σκότος) και στο (φως έξω)

Β3.
Το έχτισε ερείπωση
Τρύπιο σάλι στην καμπούρα της ανάτασης
Βροχής σταγόνες ραγισμένες
Αμφίβια πόρτα
Ένα σκαλοπατάκι ζητιανεύει επισκευή

Σεφέρης, Ο τόπος μας είναι κλειστός

4664. Σεφέρης, Ο τόπος μας

Για τα κείμενα και τα θέματα πατήστε εδώ

(Σημείωση: οι συμπληγάδες παραπέμπουν στο ταξίδι του Ιάσονα στην Ασία, μια περιπέτεια που επανέλαβε ο ελληνισμός και που κατέληξε στη μικρασιατική καταστροφή. Ο ´ιδιος ο Σεφέρης καταγόταν από τη Μ. Ασία και έτσι η υποσημείωση ( μότο του ποιητή δηλ. Οδηγός ανάγνωσης για το ποίημα) υπαινίσσεται συσχετισμό με αυτά τα τραγικά βιώματα, που σημάδεψαν τη μοίρα του ποιητή και ολόκληρου του ελληνισμού. Στο "Μυθιστόρημα",την ποιητική συλλογή στην οποία ανήκει το ποίημα, ο ποιητής συνδυάζει τον αρχαίο μύθο με τη σύγχρονη ιστορία)

Α1. Το ποίημα είναι μοντέρνο, όπως φαίνεται από
Α2. Την ανομοιομορφία των στροφικών συνόλων,  την ανισοσυλλαβία των στίχων, τον ελεύθερο στίχο, τους διασκελισμούς (το νόημα ενός στίχου ολοκληρώνεται στον επόμενο)
Πχ ............ Τον κλείνουν
Οι δυο μαύρες Συμπληγάδες
Β1. Επανάληψη της φράσης: ο τόπος μας είναι κλειστός. Η επανάληψη τονίζει το κύριο για τον ποιητή χαρακτηριστικό του τόπου, στο οποίο άλλωστε στηρίζεται και όλο το υπόλοιπο ποίημα, που λειτουργεί επεξηγηματικά προς αυτό το χαρακτηριστικό.
Επανάληψη παρατηρείται και στη φράση "δεν έχουμε", που υποδηλώνει τη στέρηση που είναι συνυφασμένη με τη ζωή των Ελλήνων.

Β2. Η ποίηση του Σεφέρη διακρίνεται κυρίως για τη στοχαστική της διάθεση και όχι για το λυρισμό και την έκφραση προσωπικών συναισθημάτων. Με τη χρήση του α πληθυντικού προσώπου ο ποιητής παρουσιάζεται ως μέλος μιας κοινότητας, του ελληνιςμού, που αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα και τις ίδιες εμπειρίες , την ίδια αντίξοη μοίρα.

Καβάφης, Μανουήλ Κομνηνός

6688. Καβάφης, Μανουήλ Κομνηνός

Δείτε εδώ το κείμενο και τις ερωτήσεις

Α1. Το ποίημα παρουσιάζει μοντέρνα χαρακτηριστικά, όπως:
Α2. Απουσία ομοιοκαταληξίας,
 ανομοιόμορφα στροφικά σύνολα: 11 στίχοι στο πρώτο στροφικά σύνολο και τρεις στο δεύτερο
εν μέρει ελεύθερος στίχος (ως προς τις συλλαβές, που δεν είναι ίσες, αν και υπάρχει ιαμβικός ρυθμός): στίχοι με 11, 12, 13 συλλαβές
διασκελισμοί (ολοκλήρωση του νοήματος ενός στίχου στον επόμενο πχ
.........................................οι αστρολόγοι
(οι πληρωμένοι) της αυλής εφλυαρούσαν

Β1.οι ενότητες διακρίνονται και οπτικά. Η πρώτη περιλαμβάνει τους 11 πρώτους στίχους και η δεύτερη τους τρεις τελευταίους. Ο ποιητής στην πρώτη αφηγείται ένα περιστατικό από τη ζωή του αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού, ενώ στη δεύτερη το σχολιάζει, με ένα μάλλον ειρωνικό ύφος.

Β2. Η ειρωνεία αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της ποίησης του Καβάφη. Εδώ έγκειται στην αντίθεση ανάμεσα στο επιφανειακό και το ουσιαστικό. Η μεταμέλειας και ευσέβεια που εκφράζει ο αυτοκράτορας είναι επιφανειακή, αφού στηρίζεται μόνο στην αλλαγή της εμφάνισής του (στην ένδυσή του με εκκλησιαστικά άμφια) και όχι σε μια ουσιαστική αλλαγή της συμπεριφοράς του (όπως φαίνεται από το ρήμα προστάζει). Δευτερευόντως αλλά με πιο καυστικό τρόπο η ειρωνεία του στρέφεται ενάντια στους αυλοκόλακες αςτρολόγους (οι πληρωμένοι), που προβλέπουν  μακροημέρευση στο βασιλιά, ενώ εκείνος σε λίγο πεθαίνει.

Β2. Τρία σημαντικά επίθετα που συναντώνται στο ποίημα είναι τα: "μελαγχολική" μέρα, που δίνει το κλίμα, την ατμόσφαιρα (ενδεχομένως λειτουργεί επίσης ειρωνικά), όψη "σεμνήν", συνήθειες ευλαβείς,  που έχουν ειρωνικό τόνο, καθώς υποδηλώνουν την επιφανειακή αλλαγή του αυτοκράτορα.