Δροσίνης, Εσπερινός

3213. Δροσίνης, Εσπερινός

Για το κείμενο και τις ερωτήσεις εδώ

Α1. Το σονέτο είναι ένα δεκατετράστιχο ποίημα, που συνήθως επιμερίζει τους στίχους του σε δύο τετράστιχες και δύο τρίστιχες στροφές. Η ομοιοκαταληξία που παρατηρείται τηρεί το σχήμα: αβαβ βαβα γδε γδε ( εδώ είναι πλεκτή, σε άλλες περιπτώσεις παρατηρείται και σταυρωτή στις δύο πρώτες στροφές. Οι δύο τελευταίες μπορούν να παρουσιάζουν ποικίλους συνδυασμούς. Επίσης στο σονέτο στις δύο πρώτες στροφές παρουσιάζεται το πρόβλημα που απασχολεί τον ποιητή, ενώ στην τελευταία περιέχεται η βασική ιδέα του ποιήματος).

Α2. Ο στίχος του ποιήματος που παραπέμπει στον τίτλο είναι ο πρώτος της δεύτερης στροφής: "ο ήλιος φέρνοντας στη δύση". Εσπερινός είναι η απογευματινή λειτουργία.

Β1. Προσωποποιήσεις: "εικόνες έχει ζωγραφίσει", "μπαίνει δειλά να προσκυνήσει", "ανάφτει...καντήλι", "θυμίαμα που καίει η Πίστις", "ψάλλει το Δόξα εν υψίστοις". Η φύση συμμετέχει ευλαβικά στη μυσταγωγία αντικαθιστώντας την ανθρώπινη παρουσία σε ένα ερημωμένο παρεκκλήσι. Τα ανοιξιάτικα αγριολούλουδα υποκαθιστούν τη ρημαγμένη αγιογράφηση, ο ήλιος τους πιστούς και τα χελιδόνια τους ιερούς ψάλτες.

Β2. Εικόνες, πύλη, καντήλι, θυμίαμα, νάρθηκας
Εσπερινός, Δόξα εν υψίστοις.

Αιμιλία Δάφνη, Τρεις νέοι...

2942.

Α1. Το ποίημα είναι παραδοσιακό, όπως επιβεβαιώνεται από τα ακόλουθα μορφικά χαρακτηριστικά:
Α.2. Παρατηρείται ομοιοκαταληξία (τραγούδια- λουλούδια), ομοιόμορφες στροφές και μέτρο.

Α3. Ο τίτλος ανταποκρίνεται στο περιεχόμενο του ποιήματος, που αναφέρεται στο θάνατο τριών νέων παιδιών.

Β1. Στίχους. 3 "αγάπες,όνειρα, τραγούδια"
Στίχους. 8 " χείλη, καρδιές, μάτια κλειστά
Στίχους. 17 "κιθάρα, φλάουτο, βιολί"
Το ασύνδετο και στις τρεις περιπτώσεις αναφέρεται στους νέους. Το πρώτο στη ζωή τους, το δεύτερο στην κατάσταση του θανάτου, που τους στερεί τις χαρές και τις συγκινήσεις της ζωής, ενώ το τρίτο στη μουσική αρμονία που συνοδεύει την υπέρ φυσική εμφάνιση των τριών νεκρών νέων. Μ'αυτό τον τρόπο το ασύνδετο περιγράφει και τονίζει κλαίει φορά την (υπαρξιακή) κατάσταση των νέων.

Β2. Αποσιωπητικά συναντώνται στο τελός της δεύτερης στροφής, εκδηλώνοντας τη συγκίνηση της ποιήτριας για το θάνατο των τριών νέων. Στην τελευταία- απ' όπου αντλείται και ο τίτλος του ποιήματος-  τα αποσιωπητικά προκαλούν μια παύση της αφήγησης, δίνοντας έμφαση στο στοιχείο της πρόωρα χαμένης ζωής.

Β4. Το ποίημα χαρακτηρίζεται γενικότερα από μουσικότητα, που ενισχύεται από τις επαναλήψεις (τρεις φίλοι, τρία παιδιά/ μέσα στο χώμα, μέσα στη γη)

Β.5. Το ποίημα παρά την εκφραστική του λιτότητα χαρακτηρίζεται από λυρισμό, που πηγάζει από τον ποιητικό λόγο και τη διαδοχή των φυσικών και συμβολικών εικόνων. Φράσεις που τονίζουν τον λυρικό του χαρακτήρα είναι: "τα ασημένια καλοκαίρια", "η αρμονία γλυκό λαλεί", "ανθίζουν τα κλαδιά", "θεία σερενάτα", "όλα αγάπη, φως γεμάτα".

Ήτανε Θε μου, μια φορά

τρεις νέοι (τρεις φίλοι, τρία παιδιά),

αγάπες, όνειρα, τραγούδια,

μέσα στο φως, μες στα λουλούδια,

τρεις νέοι (τρεις φίλοι, τρία παιδιά).

Τώρ’ απομένουνε βαθιά,

ένας εδώ κι άλλος εκεί,

χείλη, καρδιές, μάτια κλειστά,

μέσα στο χώμα, μες στη γη,

ένας εδώ κι άλλος εκεί...

Κάθε π’ ανθίζουν τα κλαδιά,

βγαίνουν τις νύχτες τρία παιδιά

ή στ’ ασημένια καλοκαίρια,

που υψώνονται στο φως τα χέρια,

βγαίνουν τις νύχτες τρία παιδιά.

Και μ’ αρμονία γλυκολαλεί,

-κιθάρα, φλάουτο και βιολί-

η θεία τού Σούμπερτ σερενάτα,

κι είν’ όλ’ αγάπη, φως, γεμάτα,

-κιθάρα, φλάουτο και βιολί.

Του πρώτου η μάνα τ’ αγροικά

βουβή κι ανάβει τα κεριά,

τ’ άλλου αδελφή, και γονατίζει,

του τρίτου η αγάπη θυμιατίζει

σ’ ένα κελί καλογριά.

Μοίρες οι νύχτες τριγυρνούν

και τα παιδιά ξεπροβοδούν,

στέλνουν μηνύματα στ’ αστέρια,

και με καλόβολα τα χέρια

τα τρία παιδιά ξεπροβοδούν.

Ήτανε Θε μου, μια φορά

τρεις νέοι... και τώρα είναι βαθιά

 μέσα στο χώμα

,

μες στη γη,

ένας εδώ κι άλλος εκεί,

τρεις νέοι (τρεις φίλοι, τρία παιδιά)

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

α

α.1. Να χαρακτηρίσετε το ποίημα παραδοσιακό ή μοντέρνο ως προς τη μορφή.

α.2. Να εντοπίσετε τρία στοιχεία της μορφής του ποιήματος που επιβεβαιώνουν τηναπάντησή σας στο α1

.

α.3. Να σχολιάσετε τον τίτλο του ποιήματος σε σχέση με τη φράση σε παρένθεση πουεπαναλαμβάνεται μέσα στο ποίημα.

β

β.1. Να εντοπίσετε το ασύνδετο σχήμα, όπου υπάρχει, και να σχολιάσετε πώς λειτουργεί ως προς το περιεχόμενο του ποιήματος.

2. Να επισημάνετε πού χρησιμοποιούνται τα αποσιωπητικά (...) και οι

διπλές παύλ

ες (-...-) και να αναφέρετε πώς συμβάλουν στην ολοκλήρωση της αφήγησης για

τη ζωή και την τύχη των τριών παιδιών

β.3.το ποίημα έχει μελοποιηθεί από τον συνθέτη Γιάννη Σπανό. Να επισημάνετε στο κείμενο το σχήμα λόγου που έχει συντελέσει στο να γίνει τραγούδι.

β.4. Να βρείτε πέντε (5) λέξεις/φράσεις που τονίζουν τον λυρικό χαρακτήρα του ποιήματος

Σαραντάρης, Ακόμα δε μπόρεσα

7056: Σαραντάρης, Ακόμα δε μπόρεσα

Για το κείμενο και τις ερωτήσεις εδώ

Α1. Το ποίημα εντάσσεται στη μοντέρνα ποίηση, γεγονός που πιστοποιείται από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: παρατηρείται ελεύθερος στίχος, άνισοςυλλαβία στους στίχους και απουσία στοφικών σχηματισμών.

Α3. Ο τίτλος αντλείται από την αρχή του πρώτου στίχου. Δηλώνει την αδυναμία του ποιητή να συνειδητοποιήσει και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την οδυνηρή εμπειρία του θανάτου και του πολέμου.

Β.1.Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει τους έντεκα πρώτους στίχους. Ο ποιητής αρχικά εκδηλώνει την αδυναμία του να συνειδητοποιήσει την πραγματικότητα της απώλειας και του θανάτου. Η δέυτερη ενότητα καλύπτει τους τελευταίους 6 στίχους, όπου παρατηρείται αποδέσμευση από το "δε μπόρεσα" και αλλαγή του τόνου και της διάθεσης του ποιητικού υποκειμένου. Από την έκφραση αμηχανίας ο ποιητής περνά στην εκδήλωση της επιθυμίας για αντιμετώπιση των οδυνηρών βιωμάτων.

Β.2. Το α πληθυντικό πρόσωπο επεκτείνει το προσωπικό βίωμα στο συλλογικό επίπεδο. Ο ποιητής εκφράζει την επιθυμία για ανόρθωση και υπέρβαση των οδυνηρών εμπειριών και της πραγματικότητας του θανάτου.

Δημιουργική γραφή: Ένα παραμύθι για την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης κατά τη μινωική εποχή

2012-2013, Γυμνάσιο και Λ.Τ. Βερδικούσας

Μια διαθεματική προσέγγιση στο μάθημα της Ιστορίας, της Λογοτεχνίας και των Φυσικών Επιστημών στην Α΄ τάξη του Λυκείου.

Κάτω από τη σκιά του ηφαιστείου

Το παραμύθι μας σε ψηφιακή μορφή

101 ιδέες για πρωτοπόρους εκπαιδευτικούς

Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να βρείτε έναν οδηγό για την αξιοποίηση των ΤΠΕ στη διδασκαλία που εκπονήθηκε με παραγγελία  της Microsoft Ουγγαρίας.

http://icodl2011.eap.gr/files/101%20ideas.pdf

Μελέτη εκτενέστερου κειμένου - Παρουσίαση και κριτική

Η τιμή και το χρήμα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη

Λογοτεχνία και κινηματογράφος

Δημιουργική γραφή

Ομάδα 1

Δραστηριότητα 1

Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης έχει γράψει μια πολύ ωραία νουβέλα με θέμα τους παράγοντες που επηρεάζουν τον έρωτα δύο νέων ανθρώπων στις αρχές του 20^ου αιώνα. Η νουβέλα αυτή ήταν πολύ αγαπητή στο κοινό και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τη βραβευμένη σκηνοθέτιδα Τὠνια Μαρκετάκη. Πριν τη διαβάσουμε και δούμε την ταινία, ας βρούμε κάποιες πληροφορίες για το συγγραφέα της, για να κατανοήσουμε καλύτερα το έργο του.

Μας ενδιαφέρουν πληροφορίες για την εποχή που έζησε, την καταγωγή του, την κοινωνική θέση της οικογένειάς του, τις σπουδές του, τις πολιτικές του πεποιθήσεις, πληροφορίες δηλαδή που θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε καλύτερα το έργο του.

Δραστηριότητα 2

Γράψτε μια κριτική και το έργο που μελετήσατε με βάση την ακόλουθη δομή.

Παρουσίαση και κριτική λογοτεχνικού έργου: Δομή

α . Η ταυτότητα του βιβλίου (συγγραφέας, τίτλος, είδος κειμένου, τόπος και χρόνος έκδοσης)

β . Γενική κρίση για το έργο 

γ . Πληροφορίες και κρίσεις για το στόχο του συγγραφέα και τον τίτλο

δ . Η «πρώτη ύλη» του έργου: χρόνος , τόπος, υπόθεση , πρόσωπα

ε. Σύνθεση, πλοκή, αφηγηματικά μέσα (αφήγηση, περιγραφή, διάλογος,  γλώσσα, ύφος)

Δραστηριότητα 3

Δημιουργική γραφή: Η Ρήνη

Μελετήστε το χαρακτήρα της Ρήνης και γράψτε ένα μονόλογο με τον οποίο θα παρουσιάζει τον εαυτό της, τα συναισθήματά της προς τον Αντρέα και την απόφασή της να τον εγκαταλείψει. Τοποθετήστε το μονόλογό της σε όποια χρονική στιγμή θέλετε (π.χ. την ώρα που σκέφτεται να εγκαταλείψει τον Αντρέα, πολλά χρόνια μετά, όταν έχει πια γεννήσει το παιδί τους κλπ).  Μπορείτε ακόμα να μη τηρήσετε τη χρονική σειρά των γεγονότων, αλλά να δημιουργήσετε αναχρονίες, ή ακόμα να γράψετε έναν εσωτερικό μονόλογο, δηλαδή οι σκέψεις να παρουσιάζονται όπως ακριβώς συμβαίνει στη συνείδησή μας, συνειρμικά, χωρίς λογική συνέχεια, με ελλειπτικές φράσεις κλπ. 

Ομάδα 2

Δραστηριότητα 1

Η σκηνοθέτιδα Τώνια Μαρκετάκη έχει μεταφέρει στον κινηματογράφο τη νουβέλα του Θεοτόκη «Η τιμή και το χρήμα». Βρείτε μερικές (συνοπτικές) πληροφορίες για τη ζωή και το έργο της, για να τη γνωρίσουμε καλύτερα, πριν δούμε την ταινία της.

(Εστιάστε σε πληροφορίες που θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε καλύτερα το έργο της και την προσωπικότητά της: π.χ. καταγωγή, εποχή που έζησε, σπουδές, πολιτική ιδεολογία, σημαντικά έργα της) 

Δραστηριότητα 2

Γράψτε μια κριτική για την ταινία που παρακολουθήσατε με βάση την ακόλουθη δομή:

Παρουσίαση και κριτική κινηματογραφικής ταινίας: Δομή

α. Ταυτότητα ταινίας (τίτλος, σκηνοθέτης, χώρος και χρόνος γυρίσματος)

β . Υπόθεση του έργου

γ. Συντελεστές της ταινίας (σκηνοθέτης, πρωταγωνιστές, μουσική, φωτογραφία  κτλ): παρουσίαση και κριτική 

δ . Απήχηση στο κοινό – γενική αξιολόγηση

Δραστηριότητα 3

Δημιουργική γραφή: Ο Αντρέας

Μελετήστε το χαρακτήρα του Ανδρέα και γράψτε ένα μονόλογο με τον οποίο παρουσιάζει τον εαυτό του, τις ανησυχίες του και τα συναισθήματά του. Τοποθετήστε το μονόλογό του σε όποια χρονική στιγμή θέλετε (π.χ. μετά την εγκατάλειψή του από τη Ρήνη, πολλά χρόνια μετά, αναλογιζόμενος πώς θα ήταν η ζωή του αν δεν τον είχε εγκαταλείψει κλπ).  Μπορείτε ακόμα να μη τηρήσετε τη χρονική σειρά των γεγονότων, αλλά να δημιουργήσετε αναχρονίες, ή ακόμα να γράψετε έναν εσωτερικό μονόλογο, δηλαδή οι σκέψεις να παρουσιάζονται όπως ακριβώς συμβαίνει στη συνείδησή μας, συνειρμικά, χωρίς λογική συνέχεια, με ελλειπτικές φράσεις κλπ. 

Τα φύλα στη λογοτεχνία: Προτεινόμενο θέμα 4

Μ. Γκανάς, Γυναικών  

 FLOKAFE Aμαρουσίου

   

FLOKAFE Aμαρουσίου εννέα και μισή το πρωί. Διαβάζει ένα βιβλίο προσηλωμένη ψυχή τε και σώματι. Και τι σώματι. Κάθε τόσο κάνει μια χειρονομία με τακτικότητα εκκρεμούς. Να ’ναι κάποιο μυγάκι που την ενοχλεί, ένας ανεπαίσθητος χαιρετισμός προς τον απέναντι νεαρό ή ένα άπαγε προς εμένα, αφού δεν μπορεί, θα ’χει πιάσει το βλέμμα μου πάνω της ερωτηματικό, θαυμαστικό, αποσιωπητικό. Πάνω στην ώρα χτυπάει το κινητό της. Το σηκώνει και μιλάει ρώσικα, χειρονομώντας, σαν να τα γράφει στον αέρα. Ακούω, βλέπω, σωπαίνω, κι ας μην καταλαβαίνω, μαγεμένος από την ενσαρκωμένη προσωδία της ομορφιάς της. Εύχομαι ποτέ να μην τελειώσει μα κάποτε τελειώνει. Ξαφνικά σηκώνει το ανοιχτό βιβλίο με το ένα χέρι στο ύψος του στήθους της και το κλείνει απότομα σαν μυγοπαγίδα. Το ανοίγει μετά προσεκτικά, φυσάει τη σελίδα και με κοιτάζει κατάματα. Χαμογελάω χαζά.

– Πούσκιν; τη ρωτάω

– Πούσκιν, μου απαντάει.

– Ρωσίδα; της κάνω

– Ουκρανή, διορθώνει. (Πουτάνα, σκέφτομαι).

– Όχι, ποιήτρια, μου λέει και ξανακάνει την ίδια χειρονομία-μυγάκι, που τώρα μεταφράζω άπαγε αμέσως, σίγουρος πλέον ότι τόση ώρα διάβαζε τις σκέψεις μου.

Α.1 Να παρουσιάσετε τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπει ο αφηγητής την ηρωίδα του διηγήματος.

Β.1 Ξαναγράψτε το διήγημα με αφηγήτρια αυτή τη φορά τη γυναίκα.

Τα χέρια

    Εβδομήντα χρόνια τα κουβαλάει μαζί της και ποτέ δεν γύρισε να τα κοιτάξει. Ούτε τότε που ήταν χλωρά, ούτε που μέστωσαν, ούτε που μαράθηκαν, ώσπου ξεράθηκαν. Όλα αυτά τα χρόνια η έγνοια της ήταν αλλού, όχι στα

χέρια της: μην κοπεί, μην καεί, μην τρυπηθεί, μην το παρακάνει το βράδυ με τον άντρα της –όποτε τύχαινε, μια στις τόσες– κι ακούσει πάλι τα λόγια του, καρφί στην καρδιά της «πού τα ’μαθες αυτά μωρέ γυναίκα;»

       Κοιτάζει τα χέρια της σαν να τα βλέπει πρώτη φορά. Ξένα της φαίνονται, έτσι που κάθονται άνεργα πάνω στη μαύρη ποδιά της, σαν προσφυγάκια. Έτσι της έρχεται να τα χαϊδέψει.

       Και τι δεν τράβηξαν αυτά τα χεράκια, στα κρύα και στα λιοπύρια, στη φωτιά, στα νερά, στα χώματα, στα κάτουρα και τα σκατά. Πέντε χρόνια κατάκοιτη η πεθερά της, αλύχτησε ώσπου να της βγει η ψυχή.

       Κοιτάζει πάλι τα χέρια της. Τι θα τα κάνει; Να τα κρύψει κάτω από την ποδιά της να μην τα βλέπει, να τα χώσει στην περούκα της διπλανής, που κοιμάται με το κεφάλι γουλί, να τα βάλει στις μάλλινες κάλτσες που της έφερε ο γιος της μόλις του ’πε ότι κρυώνει εδώ στο γηροκομείο που την έριξε η μοίρα της: Τόσα χρόνια δεν γύρισε να τα κοιτάξει και τώρα δεν μπορεί να πάρει τα μάτια της από πάνω τους. Κι όταν δεν τα κοιτάει ή κάνει πως δεν τα κοιτάει, την κοιτάνε αυτά. Άνεργα χέρια, τι περιμένεις, αφού δεν έχουν δουλειά κάθονται και κοιτάνε. Δεν είναι που κοιτάνε, άσ’ τα να κοιτάνε, είναι που κοιτάνε σαν να θέλουνε κάτι. Ξέρει τι θέλουν: να τα χαϊδέψει. Δεν θα τους κάνει τη χάρη. Ντρέπεται, γριά γυναίκα, να χαϊδεύεται στα καλά καθούμενα. Τα κοιτάζει κλεφτά και βλέπει μια σκουριά από καφέ στο δεξί. Σηκώνεται και πάει στο μπάνιο, πιάνει το μοσχοσάπουνο και πλένει τα χέρια της. Τα πλένει, τα ξαναπλένει, δε λέει ν’ αφήσει το σαπούνι, της αρέσει έτσι που γλιστρούν απαλά το ένα μέσα στο άλλο, «κοίτα, λέει, που μ’ έβαλαν να τα χαϊδέψω θέλοντας και μη, τα σκασμένα» και γελάει από μέσα της και δεν την κοιτάνε τώρα όπως πριν, χαμένα μέσα στους αφρούς και τα χάδια, σαν να ’χουν κλείσει τα μάτια, μην τους πάει σαπούνι και τα πάρουν τα δάκρυα.

Α.2 Πιστεύετε ότι το διήγημα είναι αντιπροσωπευτικό για τον τρόπο που η σύγχρονη κοινωνία αντιμετωπίζει τους ηλικιωμένους; 

Β2 Γράψτε μια σελίδα ημερολογίου στην οποία η ηλικιωμένη γυναίκα αποτυπώνει τις σκέψεις της για τη ζωή της και τα συναισθήματά της.

Υπερρεαλισμός- Εμπειρίκος, Τρία αποσπάσματα

Χαρακτηριστικά :

1)Σύνδεση του ονείρου και της πραγματικότητας με σκοπό τη δημιουργία μιας νέας υπερ-πραγματικότητας

2)Αυτόματη γραφή : Οι λέξεις είναι αυτόνομες κι ελεύθερες, ξεφεύγουν από το επιβεβλημένο νόημά τους και συνδυασμένες δεν υπακούουν σε ορθολογικούς κανόνες.

3) Καταγραφή του υποσυνείδητου και των ονείρων χωρίς επέμβαση της λογικής.

4) Διακήρυξη της παντοδυναμίας του ονείρου, του ενστίκτου και της επανάστασης.

5)Εναντίωση σε κάθε μορφή λογικής, ηθικής ή κοινωνικής τάξης

6) Αισιοδοξία, χιούμορ, ερωτισμός

Αντρέας Εμπειρίκος

Η ποίησις είναι ανάπτυξι στίλβοντος ποδηλάτου. Μέσα της όλοι μεγαλώνουμε. Οι δρόμοι είναι λευκοί. Τ’ άνθη μιλούν. Από τα πέταλά τους αναδύονται συχνά μικρούτσικες παιδίσκες. Η εκδρομή αυτή δεν έχει τέλος.

Λίγα κοσμήματα στη χλόη. Λίγα διαμάντια στο σκοτάδι. Μα η πεταλούδα που νύκτωρ εγεννήθη μάς αναγγέλλει την αυγή, σφαδάζουσα στο ράμφος της πρωίας.

Είναι τα βλέφαρά μου διάφανες αυλαίες

όταν τ’ανοίγω βλέπω εμπρός μου ό,τι κι αν τύχει

όταν τα κλείνω βλέπω εμπρός μου ό,τι ποθώ

Συμβολισμός- Λαπαθιώτης, Νυχτερινό

Συμβολισμός

Γενικά

·       Λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κίνημα που ξεκίνησε από τη Γαλλία γύρω στο 1880

·       Δέχεται επίδραση από τη φιλοσοφία του υποσυνειδήτου

·       Επηρέασε σε μεγαλύτερο βαθμό την ποίηση και σε μικρότερο τη μουσική και τη ζωγραφική («ιμπρεσιονισμός»).

·       Γεννήθηκε ως αντίδραση στην ψυχρότητα του παρνασσισμού και συνιστά μια «επιστροφή» στη ρομαντική ποίηση, γι’ αυτό συχνά χαρακτηρίζεται ως νεορομαντισμός.

Χαρακτηριστικά γνωρίσματα

·       Μουσικότητα. Η συμβολιστική ποίηση στηρίζεται στη μαγεία των λέξεων, στις διακυμάνσεις του ρυθμού. Εξαιτίας της επιθυμίας των συμβολιστών για μουσικότητα και ρευστότητα η μορφή «χαλαρώνει» από τους αυστηρούς κανόνες της παραδοσιακής ποίησης (ομοιοκαταληξία και μέτρο). Οι λέξεις αποσυνδέονται από το νόημά τους κι αποκτούν δικό τους ήχο.

·       Υποβλητικότητα Ο υπαινιγμός και η διακριτική νύξη χρησιμοποιούνται ως μέσα του συμβολισμού, γιατί γοητεύουν τη φαντασία.

·       Μελαγχολική διάθεση,

·       Εισάγεται νέο λεξιλόγιο: επιλέγονται οι λέξεις που υποβάλλουν λεπτά, τρυφερά συναισθήματα.

·       Σύμβολα: Τα αντικείμενα του εξωτερικού κόσμου γίνονται σύμβολα εσωτερικών, ψυχικών καταστάσεων: οι συμβολιστές επεδίωξαν να αναδείξουν τη μαγεία του ανεξιχνίαστου κόσμου του ασυνειδήτου. Κάθε αίσθημα ή εντύπωση είναι μοναδική και ανεπανάληπτη και επομένως είναι δύσκολο να αποδοθεί με τη συμβατική γλώσσα Þ χρήση συμβόλων Þ μεταφορικά σχήματα αποκομμένα από το θέμα τους Þ ποίηση υπαινικτική και «μοντέρνα».

·       Το εννοιολογικό περιεχόμενο του ποιήματος περιορίζεται στο ελάχιστο.

Ο συμβολισμός στην Ελλάδα

Εκπρόσωποι

Πρώτη ομάδα (1900-1910) αντλεί κυρίως από τη γενιά του Παλαμά, παρουσιάζει όμως σαφείς ανανεωτικές τάσεις: Γ. Καμπύσης, Κ. Χατζόπουλος, Σπ. Πασαγιάννης, Μ. Μαλακάσης, Λ. Πορφύρας, Ι. Γρυπάρης κ.ά.

Δεύτερη ομάδα (1910-1920) γράφει ποίηση χαμηλόφωνη και αδιέξοδη: Απ. Μελαχρινός, Ρ.Φιλύρας, Ναπ. Λαπαθιώτης, Μ. Παπανικολάου, Κ. Ουράνης, Κ.Καρυωτάκης, Μ. Πολυδούρη, Τ.Άγρας, Τ.Κ. Παπατσώνης κ.ά. Εκφράζουν γενική κόπωση και την αίσθηση του ανικανοποίητου.

Σημαντικός εκπρόσωπος: ο Κώστας Καρυωτάκης, που, αρνούμενος να συμβιβαστεί με την υποκρισία γύρω του, σαρκάζει το πνεύμα της διάλυσης που χαρακτηρίζει την εποχή του.

Ναπολέων Λαπαθιώτης, Νυχτερινό

Μονάχη η φλόγα του κεριού μου,

κι απέναντί μου στο τραπέζι

θαρρείς το τέλος της προσμένει·

λίγες στιγμές έχει να ζήσει

και μες στη νύχτα τρεμοπαίζει,

σα μια ψυχούλα φοβισμένη...

Απόξω έν’ άγρυπνο φεγγάρι

με κόπο χάνεται στα χάη

μιας ατελεύτητης ερήμου...

Σα να μη θέλει να πεθάνει,

μ᾿ αναλαμπὲς ψυχομαχάει

το ετοιμοθάνατο κερί μου...

Και το βαρύθυμο φεγγάρι,

που χρόνια τώρα έχει σωπάσει,

και το κερί μου που πεθαίνει

και, μέσα, η θλιβερὴ ψυχή μου,

χωρίς αιτία, κι οι τρεις στην πλάση

είμαστε τόσο λυπημένοι...

Ερωτήσεις
Εντοπίστε τα χαρακτηριστικά του συμβολισμού στο ποίημα με τη βοήθεια των ερωτήσεων

Σύμβολα: Ποια αντικείμενα/στοιχεία του εξωτερικού κόσμου λειτουργούν ως σύμβολα; Λαμβάνοντας υπόψη τον τρόπο που παρουσιάζονται (την κατάστασή τους, ενέργειές τους  –ρήματα-, τις ιδιότητἐς τους –επίθετα-) τι νομίζετε ότι συμβολίζουν; 

Συναισθήματα: Στο συμβολισμό τα σύμβολα χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν τα συναισθήματα του ποιητή. Σε ποια συναισθηματική κατάσταση βρίσκεται ο ποιητής όταν γράφει το ποίημα και πού νομίζετε ότι οφείλεται αυτή;

Εννοιολογικό περιεχόμενο: Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος; 

Λεξιλόγιο: λέξεις που υποβάλλουν λεπτά, τρυφερά αισθήματα: 

Υποβλητικότητα/υπαινιγμοί: Οι σκέψεις του ποιητή, τα συναισθήματά του παρουσιάζονται ρητά (λέγονται) ή υποβάλλονται έμμεσα; 

Επιρροές από τη ρομαντική θεματολογία και σκηνογραφία:

Μουσικότητα: Με ποια μέσα επιτυγχάνεται; 

Παρνασσισμός - Παλαμάς, Σαν των Φαιάκων το καράβι

Παρνασσισμός

•        Λογοτεχνικό κίνημα  στα μέσα του 19ου αι. και ειδικά στη δεκαετία 1866 - 1876

•        Ξεκίνησε στο λογοτεχνικό περιοδικό του Παρισιού " Σύγχρονος Παρνασσός" ( που αποτελούσε αναφορά στο ελληνικό βουνό Παρνασός  και την μυθολογική του υπόσταση ως κατοικία των Μουσών) και εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη.

•        Αναπτύχθηκε σαν αντίδραση στη χρεοκοπία του ρομαντισμού και είναι ουσιαστικά μια αναβίωση του νεοκλασικισμού, δηλαδή του αισθητικού και καλλιτεχνικού κινήματος που αναπτύχθηκε στην δυτική Ευρώπη από την Αναγέννηση και μετά και πρέσβευε τη μίμηση των κλασικών προτύπων.

•        Επηρεάστηκε από την αλματώδη ανάπτυξη των θετικών επιστημών που έλαβε χώρα στην δυτική Ευρώπη κατά τον 19ο αιώνα και, πολύ περισσότερο, από την καινούρια και αναπτυσσόμενη ταχύτατα επιστήμη της Αρχαιολογίας. 

•        Άντλησε τα περισσότερα θέματά του από τους Αρχαίους Έλληνες και τους Ρωμαίους, αλλά και από σκηνές της καθημερινής, κοινωνικής αλλά και ιστορικής πραγματικότητας

•        επιδίωκαν την πιστότητα, τη ρεαλιστική αναπαράσταση και την απάθεια, σε αντίθεση με την υπερβολή συναισθημάτων του ρομαντισμού. 

•        Η πιστότητα στα ποιήματα επιτυγχάνεται με τις ακριβείς περιγραφές

•        Χαρακτηριστικό των ποιημάτων τους είναι η στατικότητα, γι' αυτό και παρομοιάζονται με ζωγραφικούς πίνακες

•        Μορφή: Ιδανικό της σχολής ήταν η τέλεια μορφολογική εμφάνιση και η ακριβολογία και η καλλιέργεια έντεχνων στροφικών συμπλεγμάτων γι’αυτό και προκρίνουν τη φόρμα του σονέτου .

•         Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ήταν η επιδίωξη και χρήση της μοναδικής, ιδιαίτερης λέξης και η τάση για ρωμαλέο στίχο με πλούσια ομοιοκαταληξία. 

•        Χρήση εικόνων έντονων και εκρηκτικών, αλλά σε πλήρη ισορροπία μέσα στο κείμενο. 

•        Στην Ελλάδα παρνασσικά ποιήματα έγραψαν ο Παλαμάς, ο Δροσίνης, ο Βιζυηνός, ο Μαβίλης, ο Σικελιανός, ο Βάρναλης και κυρίως ο Γρυπάρης, οι οποίοι και εξέφρασαν το πατριωτικό συναίσθημα και τη λατρεία του κλασικού. Οι ποιητές αυτοί φρόντιζαν ιδιαίτερα τη μορφή των στίχων τους και την ομοιοκαταληξία σεβόμενοι τους μετρικούς και στιχουργικούς κανόνες και ενδιαφερόμενοι υπερβολικά για τη μορφή.

•        Οι Έλληνες παρνασσιστές δεν κατόρθωσαν να φτάσουν στην απάθεια , καθώς διατήρησαν μια αισθηματολογία, με την έννοια του υποκειμενισμού, απέναντι στα θέματα τους. 

•        Εισήγαγαν την απλότητα, την καθημερινότητα και την θέρμη , ενώ μετέπλασαν και κάποια ρομαντικά θέματα (αγάπη για πατρίδα, ποίηση προσωπικού χώρου, αγάπη για ζωή). 

Κωστής Παλαμάς, [Σαν των Φαιάκων το καράβι…]

Σαν των Φαιάκων το καράβι η Φαντασία
χωρίς να την βοηθάν πανιά και λαμνοκόποι
κυλάει...κι είναι στα βάθη της ψυχής μου τόποι
πανάρχαιοι κι ασάλευτοι σαν την Ασία

Πεντάγνωμοι κι απόκοτοι σαν την Ευρώπη
σα μαύρη γη Αφρική με σφίγγει η απελπισία
κρατώ μιαν άγρια μέσα μου Πολυνησία
και πάντα ένα Κολόμβο παίρνω το κατόπι

Και τα τεράστια της ζωής και τα λιοπύρια
των τροπικών τα γνώρισα
και με των πόλων τυλίχτηκα τα σάβανα
και χίλια μύρια

ταξίδια εμπρός μου ξάνοιξαν τον κόσμο όλο
και τι είμαι; χόρτο ριζωμένο σ' ένα σβόλο
απάνω που ξεφεύγει κι απ' τα κλαδευτήρια.

Εργασίες

1. Βρείτε τα παρνασσιακά στοιχεία που υπάρχουν στο ποίημα
2. Ο Ελληνικός Παρνασσισμός, σε αντίθεση με τον ευρωπαϊκό, δε φτάνει στην απάθεια. Ισχύει η  διαπίστωση αυτή στο ποίημα; 
3. Κάντε έναν κατάλογο με τις καθημερινές και τις «ποιητικές» λέξεις που εντοπίζετε στο ποίημα. Ποιο αισθητικό αποτέλεσμα υπηρετούν οι συγκεκριμένες λεξιλογικές επιλογές;